“LỬA” CỦA MỘT VIÊN ĐÁ QUÝ TỰ NHIÊN LÀ GÌ?
Bạn đã bao giờ nhìn thấy màu sắc cầu vồng ánh lên trong một viên đá quý tự nhiên? Hiệu ứng ánh sáng đó được gọi là độ tán sắc của đá quý, hay còn biết đến là “lửa” của một viên đá. Kim cương là một trong những viên đá quý nổi tiếng bởi có độ tán sắc hoàn hảo. Cerussite và Rutile là hai loại đá quý có độ “lửa” cao không thua kém gì ông hoàng Kim cương.
Độ tán sắc không chỉ có giá trị thẩm mỹ cao, giúp viên trông bắt mắt hơn, mà nó còn là một trong những yếu tố quan trọng giúp các chuyên gia đánh giá về chất lượng của những viên đá quý. Độ tán sắc đo được của Kim cương là 0,044; Cerussite là 0,055 và Rutile là 0,28 vượt quá 6 lần Kim cương.
Ánh sáng trắng bao gồm nhiều ánh sáng đơn sắc từ đỏ đến tím, bao gồm 7 sắc cầu vồng. Mỗi màu đơn sắc sẽ có bước sóng ánh sáng khác nhau, vì vậy khi cho ánh sáng trắng đi qua một viên đá, mỗi màu truyền qua sẽ có bước sóng khác nhau. Mỗi loại đá quý tự nhiên sẽ khúc xạ với các bước sóng đơn sắc khác nhau. Đá quý có chỉ số khúc xạ (RI – Refractive Index) riêng cho mỗi bước sóng ánh sáng. Dựa vào điều đó, các chuyên gia đá quý đã đo lường độ tán sắc bằng cách so sánh sự khác biệt giữa RI màu đỏ và RI màu tím.
Mặt cắt và độ tán sắc của đá quý
Màu sắc, mật độ và RI (chiết xuất) của đá quý đều ảnh hưởng đến độ tán sắc ánh sáng. Tuy nhiên, loại cắt mài của viên đá cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện độ tán sắc ít nhiều của một viên đá, chính vì vậy, những thợ cắt mài chuyên nghiệp thường rất chú ý điều này. Họ luôn chọn loại cắt mài và hình dạng tốt nhất để kiểm soát lượng ánh sáng di chuyển trong viên đá. Họ có thể cắt mài viên đá để ánh sáng đi vào và chiếu vào các mặt giác quan trọng. Ánh sáng được phản chiếu bên trong và hiển thị hiệu ứng “lửa” tối đa bên trong viên đá.
Làm sao để phân biệt độ tán sắc với tính lưỡng chiết và đa sắc của đá quý?
Mặc dù độ tán sắc, tính lưỡng chiết (khúc xạ kép) và tính đa sắc đều là những hiện tượng quang học do ánh sáng truyền qua viên đá quý tạo thành, nhưng chúng đều là những hiện tượng hoàn toàn khác biệt nhau. Tính chất vật lý và kết cấu của viên đá khác nhau sẽ ảnh hưởng đến những đặc tính này.
Hiệu ứng lưỡng chiết và đa sắc của đá quý tự nhiên là kết quả của cấu trúc tinh thể đá quý phân cực ánh sáng. Chỉ có các loại đá quý có cấu trúc tinh thể không phải là khối có thể hiện thị màng, hai hoặc ba màu, hoặc các hiệu ứng lưỡng chiết như thị giác đôi và mờ.
Việc sử dụng thuật ngữ “lửa” để ám chỉ độ tán sắc của viên đá sẽ giúp chúng ta phân biệt được độ tán sắc với hiện tượng đa sắc. Màu sắc trong độ tán sắc của viên đá rất “sống động” và trông như những đốm lửa nhỏ đang cháy bên trong viên đá. Màu sắc trong hiện tượng đa sắc là trạng thái hoặc chất lượng của chính viên đá, vì vậy khi xoay viên đá dưới nhiều góc độ sẽ thấy các màu sắc khác nhau.
Một số loại đá quý có độ tán sắc rất cao, điển hình nhất chính là Kim cương. Ngoài ra có một số loại đá quý tự nhiên khác sở hữu được cả hai đặc tính là Sphene (hay còn gọi là Titanite), vừa có độ tán sắc cao, vừa có hiện tượng đa sắc.
